Các vấn đề về Quyền con người

Bảo vệ quyền của người sống với HIV và nhóm người dễ bị tổn thương với HIV là điều cần thiết để chặn đứng sự lây lan của HIV. Nguy cơ lây truyền HIV, và tác động của nó với cá nhân và xã hội càng trầm trọng hơn khi quyền con người bị vi phạm, trong đó có sự phân biệt đối xử với những nhóm bị đẩy ra ngoài lề xã hội như những người tiêm chích ma tuý, những ngườii hành nghề mại dâm, và những người nam có quan hệ tình dục đồng giới.

• Ứng phó quốc gia và địa phương sẽ không phát huy hiệu quả nếu không có sự tham gia đầy đủ của những ngườii bị ảnh hưởng bởi HIV, đặc biệt là những người sống với HIV.
• Quyền của phụ nữ, thành thiếu niên và trẻ em phải được bảo vệ nếu muốn tránh lây nhiễm và chặn đứng tác động của HIV.
• Quyền của những nhóm yếu thế (những người hành nghề mại dâm, những người sử dụng ma tuý, những người nam có quan hệ tình dục đồng tính, những phạm nhân), phải được bảo vệ và thực hiện đầy đủ để có thể ứng phó hiệu quả với dịch HIV .
• Khung hỗ trợ chính sách và pháp luật là cần thiết đối với ứng phó với HIV hiệu quả.

Sự tham gia tích cực hơn của người sống chung với HIV

Sự tham gia tích cực của những người sống với HIV ở mọi cấp độ, từ hoạt động cộng đồng tới việc ra chính sách là yếu tố quan trọng đảm bảo có được ứng phó hiệu quả và phù hợp đạo đức với HIV. Nguyên tắc thúc đẩy sự tham nhiều hơn của những người sống với HIV là xương sống của nhiều hoạt động can thiệp trên toàn thế giới và cấp bách hơn bao giờ hết khi nhiều quốc gia tăng cường mở rộng các hoạt động ứng phó với dịch AIDS nhằm đạt được mục tiêu tiếp cận phổ cập dự phòng, điều trị, chăm sóc và hỗ trợ. UNAIDS thúc đẩy quan hệ đối tác đa ngành và khuyến khích các cá nhân và tổ chức đảm bảo người sống với HIV có vị trí và có sự hỗ trợ thiết thực cho sự tham gia nhiều hơn và có ý nghĩa hơn.

Chính phủ, các cơ quan quốc tế và xã hội dân sự phải :

·         Đặt ra, triển khai thực hiện và giám sát việc thực hiện những chỉ tiêu tối thiểu đối với sự tham gia của ngýời sống với HIV ở các cấp ra quyết định;

·         Có sự tham gia của ngýời sống với HIV trong việc xây dựng các ýu tiên trong tài trợ, và trong việc lựa chọn, xây dựng, triển khai, giám sát và đánh giá thực hiện các chương trình phòng chống HIV ngay từ đầu.

Tháng 8 năm 2007, Hội thảo quốc gia về thúc đẩy sự tham gia của người sống với HIV (GIPA) đã được tổ chức tại Hà Nội. Hội thảo do Chủ tịch Hội LHPNVN, Cục trưởng Cục phòng chống AIDS Việt Nam, đại diện của người sống với HIV và Trưởng nhóm phối hợp của LHQ về HIV đồng chủ trì. Tại hội thảo, Lời kêu gọi hành động vì Sự tham gia hơn nữa của người sống với HIV" đã được đưa ra. Lời kêu gọi nêu bật những hoạt động thiết thực có thể thực hiện được nhằm có được sự tham gia có ý nghĩa của người sống với HIV. 

Giới

Giới là khái niệm dựa trên chuẩn mực xã hội và văn hoá, mô tả những quan niệm về người nam giới và nữ giới. Thuật ngữ này thừa nhận sự phức tạp của đặc tính giới. Cách chúng ta hành động, vai trò chúng ta phải gánh vác, cách chúng ta nghĩ về bản thân và thế giới và những lựa chọn trong cuộc sống bị ảnh hưởng nhiều từ những gì mà gia đình, xã hội, nhóm văn hoá và tôn giáo cho rằng đó là phù hợp với nam (về mặt sinh học) và với phụ nữ (về mặt sinh học). Khái niệm giới do xã hội tạo nên và đóng vai trò rất quan trọng trong việc nhận thức và làm chậm lại sự lây lan của dịch HIV.

Ví dụ, chuẩn mực giới có thể tạo áp lực khiến nam giới phải che dấu mối quan hệ tình dục của mình với nam giới khác. Bất bình đẳng giới cũng khiến phụ nữ phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc bệnh nhân AIDS, cản trở người phụ nữ trong việc tự do đưa ra các quyết định về cách thức, về thời điểm quan hệ tình dục cũng như bạn tình của mình là ai, và đẩy ngýời phụ nữ ra ngoài không được tham gia đầy đủ vào các hoạt động của nền kinh tế, khiến họ dễ dàng trở thành những người bán dâm và nạn nhân của nạn buôn bán người.

Vì nam giới có quan hệ tình dục đồng giới và phụ nữ đang có nguy cơ lây nhiễm HIV cao hơn nên ứng phó hiệu quả với HIV cần phải giải quyết vấn đề bất bình đẳng giới và những khuôn mẫu giới còn nhiều thách thức. Liên Hợp quốc có nhiều hoạt động nhằm tạo quyền cho phụ nữ và giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với những ngýời nam có quan hệ tình dục đồng giới .

Phụ nữ

Mặc dù ở Việt Nam hiện nay nam giới nhiễm HIV nhiều hơn, nhưng không thể bỏ qua tính dễ bị tổn thương với lây nhiễm HIV của phụ nữ cũng như những gánh nặng về kinh tế xã hội có liên quan tới HIV mà phụ nữ phải gánh chịu. Phụ nữ dễ tổn thương lây nhiễm HIV xét về mặt sinh học, xã hội, và kinh tế vì một số lý do sau:

·         Về mặt sinh học: Phụ nữ có khả năng nhiễm HIV cao gấp hai lần so với nam giới khi quan hệ tình dục không bảo vệ

·          

·         Bất bình đẳng giới: thiếu quyền lực trong quan hệ tình dục khiến người phụ nữ khó có thể từ chối quan hệ tình dục, và sử dụng bao cao su cũng như đảm bảo sự chung thuỷ của bạn tình

·         Phụ thuộc về kinh tế: Có ít cơ hội kinh tế và giáo dục hơn so với nam giới, phụ nữ và em gái thường bị khuyến khích vào công việc bán dâm.

·          

·         Sự phân biệt đối xử trong xã hội: Phụ nữ sống với HIV có thể phải đối mặt với sự kỳ thị và phân biệt đối xử gấp đôi vì bản thân là phụ nữ và đồng thời vì là người nhiễm HIV. Người ta thường cho rằng chồng ốm và con ốm và/hoặc việc qua đời của chồng hoặc con là do người phụ nữ và họ khó có thể tiếp cận được những dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản, dự phòng lây truyền từ mẹ sang con và dịch vụ sinh con an toàn. Phụ thuộc vào kinh tế và bất bình đẳng khiến họ khó có thể tiếp cận và không thể đủ khả năng để mua thuôc điều trị các bệnh nhiễm trùng cơ hội và thuốc điều trị ARV. Gánh nặng chăm sóc các thành viên trong gia đình bị nhiễm HIV cũng đè năng lên vai người phụ nữ hơn.

Để giảm nguy cơ lây nhiễm HIV của phụ nữ, những yếu tố kinh tế xã hội của dịch, như bất bình đẳng giới, đói nghèo, thiếu cơ hội tiếp cận phát triển kinh tế và giáo dục, quyền con người không được bảo vệ và thực hiện đầy đủ cần phải được giải quyết. UNAIDS VIệt Nam hỗ trợ lồng ghép giới và quyền con người vào quá trình xây dựng các chương trình dự phòng và chăm sóc HIV và vận động để có sự bình đẳng trong tiếp cận với dịch vụ dự phòng, điều trị và chăm sóc.

Nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM)

Nam giới có quan hệ tình dục đồng tính để chỉ một hành vi chứ không chỉ một nhóm người cụ thể. Nam quan hê tình dục đồng giới bao gồm nhóm nam đồng tính tự khẳng định, nam giới có quan hệ tình dục với cả nam và nữ, nam giới chỉ có quan hệ tình dục với nam. Tình dục đồng giới nam tiềm ẩn nguy cơ nhiễm HIV cao, đặc biệt là quan hệ tình dục qua đường hậu môn không có biện pháp bảo vệ.

Ở Việt Nam, đang có nhiều bằng chứng cho thấy HIV đang gia tăng trong nhóm nam giới có quan hệ tình dục đồng tính. Những phát hiện trong khảo sát hành vi và sinh học năm 2006 cho thấy tỷ lệ nhiễm HIV trong những người nam giới có quan hệ tình dục đồng tính cao tới 9% ở Hà Nội và 5% ở thành phố Hồ Chí Minh. Thiếu hiểu biết về vấn đề MSM trong cộng đồng, chính quyền địa phương và những cơ sở dịch vụ cộng với sự kỳ thị và phân biệt đối xử với những ngýời nam giới có quan hệ tình dục đồng tính hiện đang là thách thức chính với những nỗ lực phòng chống HIV ở nhóm này.